darentezar.ir
دعای عرفه امام حسین(ع) دعایی که امام حسین(ع) در روز عرفه (۹ذیالحجه) در صحرای عرفات خوانده است. میگویند این دعا مربوط به آخرین حج امام حسین(ع) نیست؛ زیرا امام در سفر حجی که قبل از واقعه کربلا بود، در عرفات توقف نداشته است.
شیعیان این دعا را در روز عرفه در صحرای عرفات و دیگر مناطق جهان میخوانند. این دعا، دربردارنده آموزههای عرفانی و عقیدتی همچون خداشناسی، بیان صفات الهی، یادآوری نعمتهای خدا و حمد و سپاس خداوند بر آنها، تضرع به درگاه خداوند و اقرار به گناهان و توبه است.
عالمان شیعه با توجه به محتوای دعا، آن را از امام حسین(ع) دانستهاند. البته در انتساب بخش پایانی آن به امام حسین(ع) تردید شده است. این دعا به زبانهای مختلف ترجمه شده است.
جایگاه و اهمیت
دعای عرفه امام حسین(ع) از دعاهایی است که شیعیان در روز عرفه و در صحرای عرفات و دیگر مناطق جهان میخوانند. در ایران این مراسم در مساجد و دیگر اماکن مذهبی به صورت گروهی خوانده میشود.
در منابع، درباره سال قرائت دعای عرفه مطلبی نیامده است. با این حال گفته شده است این دعا مربوط به آخرین حج امام حسین(ع) نیست چرا که او در سفر حجی که قبل از واقعه کربلا بود، در عرفات توقف نداشت.[نیازمند منبع] میگویند امام در بیستوپنج سفری که به حج داشته است در هر سفر در روز عرفه دعای جدیدی خوانده است.[۱] امام حسین(ع) در ذیالحجه سال ۶۰ به مکه رفت و در حین مناسک حج متوجه توطئه عوامل یزید بن معاویه شد، از اینرو حج را به عمره تبدیل کرد[یادداشت ۱] و سپس طواف و سعی صفا و مروه را به جا آورد و به سوی کوفه حرکت کرد.[۲]
بِشر و بشیر فرزندان غالب اسدی نقل کردهاند در آخرین ساعات روز عرفه در عرفات، امام حسین(ع) با جمعی از خاندان، فرزندان و شیعیان از چادر بیرون آمدند و با نهایت خضوع و خشوع در طرف چپ کوه رو به کعبه ایستادند و این دعا را خواندند.
سند
کفعمی در کتاب البلد الامین و سید ابنطاووس در کتاب مصباح الزائر این دعا را ذکر کردهاند و پس از آن دو، علامه مجلسی در بحار الانوار و شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان آن را آوردهاند. آیتالله خویی، راویان دعای عرفه بشر بن غالب اسدی را از اصحاب امام حسین(ع) و امام سجاد(ع) و بشیر بن غالب را تنها از راویان امام حسین(ع) دانسته است.[۴]
اگر چه بعضی از محدثان یقین به سند این نیایش ندارند، اما گفتهاند محتوای این دعا به قدری با عظمت و مطابق اصول است که از سند بینیاز و احتیاجی به آن ندارد.[یادداشت ۲] و نظیر آن را جز پیامبران و ائمه معصومین نمیتوانند بیان نمایند.[۵
سند بخش پایانی
در روایت کفعمی دعای عرفه با عبارت «لَا شَرِیک لَک لَک الْمُلْک وَ لَک الْحَمْدُ وَ أَنْتَ عَلَی کلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ یا رَبِّ یا رَبِّ یا رَب»» پایان یافته است اما در نقل سید ابن طاووس در کتاب اقبال الاعمال، با این عبارت «إِلَهِی أَنَا الْفَقِیرُ فِی غِنَای فَکیفَ لَا أَکونُ فَقِیراً فِی فَقْرِی» ادامه مییابد و عبارت پایانی دعا نیز چنین است: «أَمْ کیفَ تَغِیبُ وَ أَنْتَ الرَّقِیبُ الْحَاضِرُ إِنَّک عَلَی کلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَحْدَه»[۶] البته سید ابنطاووس نیز این بخش پایانی در کتاب مصباح الزائر ذکر نکرده است.[نیازمند منبع]علامه مجلسی نیز در صدور این بخش از امام حسین(ع) تردید کرده است او عبارتهای آن را با سیاق دعاهای معصومان(ع) ناسازگار شمرده است. مجلسی گفته است ممکن است این قسمت ابتدا در برخی کتابها نبوده و سید ابنطاووس با گمان اینکه جزو دعای عرفه است، آن را در پایان دعا قرار داده باشد و یا اینکه نسخه اصلی کتاب اقبال الاعمال دارای این زیاده نبوده و بعدها برخی از مشایخ صوفیه آن را به این کتاب ملحق کردهاند. او احتمال دوم را مناسبتر دانسته است.[۷] البته محمد محمدی ریشهری سیاق بخش پایانی دعای عرفه را با سیاق برخی دیگر از ادعیه معصومان(ع) مانند مناجات شعبانیه، هماهنگ دانسته است.[۸]
سید محمدحسین حسینی طهرانی در کتاب اللهشناسی و جلالالدین همایی قسمت پایانی دعا را به ابنعطاءالله اسکندرانی عارف معروف سده هفتم قمری نسبت دادهاند و معتقدند که این قسمت در نسخه قدیم کتاب «الحکم العطائیه» موجود است.[۹] آیتالله شبیری زنجانی نیز این بخش را جزو کلمات امام حسین(ع) نمیداند.[۱۰] و مینویسد: این ذیل در نسخههای قدیمی اقبال وجود ندارد و بعداً به اقبال ملحق گردیده است.[۱۱]
آیتالله جوادی آملی با تکیه بر محتوای این قسمت، صدور آن را از غیر معصوم بعید دانسته و معتقد است که در بررسی اسناد روایات، آنچه موضوعیت دارد، اطمینان به صدور آن از امام معصوم است؛ این اطمینان گاهی از راه وثاقت و اصالت و صداقتِ راوی به دست میآید، گاهی از راه بلندی محتوا و اتقانِ متن و گاهی نیز از راه شواهد و قرائن منفصل و متصل.[۱۲] آیتالله مکارم شیرازی، تردید برخی از اندیشمندان در معتبر بودن بخش اخیر دعای عرفه را موجّه نمیداند و میافزاید این بخش نیز در حال و هوای دعای عرفه است و در آن نشانهای از افزودههای گروههای منحرف یافت نشد.[۱۳]
محتوا
دعای عرفه دربردارنده آموزههای عرفانی و عقیدتی است. برخی از آنها عبارتند از:
ترجمه و شرحها
کتابهای متعددی در شرح و ترجمه دعای عرفه نوشته شده است:
منبع:
ویکی شیعه
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
